Karta di lès
Durashon di Búskeda di Klas: 45 minüt
'Target audience': Edat di 8 pa 12
Den e búskeda di klas aki, muchanan ta siña ku si nan krea trabou original, nan komo kreadó i nan trabou ta protehá pa lei i ki ora bo por òf no por usa trabou di otro hende. Studiantenan ta konsiderá si por usa, publiká, òf bende trabou di otro hendenan. Bo por usa un imágen ku bo haña riba Google grátis? I bo por simplemente bende esaki? Den e Búskeda studiantenan ta yuda Papi riba e kaminda korekto.
Metanan pa siña
Studiantenan ta siña...
- nan ta kreadónan di nan trabou kreativo i tin derecho (di outor) riba dje
- no ta tur kos riba internet por wòrdu usá gewon asina i dikon esaki ta asina. Siña ku no ta tur informashon riba internet por wòrdu usá grátis
- hopi uso di informashon ta permití, si bo ta us'é di un manera sabí den medio i respetá e poseshon di e kreadó
Lenk na DigComp*
- D3 krea kontenido
- D4 seguridat, bienestar i uso responsabel
*DigComp (e 'Digital Competence Framework for Citizens' - e Kader Digital Kompetente pa Siudadanonan) ta un kader di EU ku ta deskribí e abilidatnan digital ku hendenen mester, pa por usa teknologia ku konfiansa, seif i responsabel. Pa dosentenan di skol di fundeshi, e ta duna un referensia kla pa yuda muchanan siña abilidatnan básiko manera buska informashon online, krea kontenido digital simpel, keda seif riba internet i komportá ku rèspèt den ambientenan digital. DigComp ta sostené un komprendementu Oropeo kompartí di lokual "ta kompetente digital" ta nifiká pa diferente edatnan.
Nesesidatnan
- Bòrchi interaktivo
- Krea un kuenta adelantá aki. Si bo ke praktiká ku un búskeda adelantá, klek 'praktiká' na komienso. Esaki ta dura aproksimadamente mei ora.
Lista di palabra
- Outor: Outor ta un otro palabra pa kreadó. Por ehèmpel, e kreadó di un teksto, un pintura, un arte òf un kantika.
- Derechi di outor: komo un kreadó (outor) bo tin derechonan riba e trabou ku bo krea. Esaki ta nifiká ku solamente abo komo kreadó por disidí tokante e uso di bo trabou i kon esaki ta wòrdu kompartí. Hopi bia nos ta usa e siguiente símbolo pa esaki: ©.
- Plagiamentu: plagiamentu ta e akto di pretendé ku sierto palabranan òf imágennan ta di bo, kaminda nan no ta. Dor di hasi esaki bo ta violá e derechinan di e kreadó. P'esei ta hopi importante pa semper indiká klaramente di unda bo informashon a wòrdu saká. Bo mester indiká e orígen klaramente i/òf pidi pèrmit na e kreadó.
- Uso Propio: si bo ta usa un otro persona su trabou pa bo mes, por ehèmpel un pintura òf bo ta prent un persona, klùr e i kolog'é den bo kamber, esei naturalmente ta permití.
E lès
Introdukshon - 10 min
Splika e studiantenan ku bo ta bai papia tokante nan derechinan ora nan a krea un teksto original, dibuho, potrèt òf vidio i ki ora bo por òf no por usa e trabou di otro hende i ku bo ta bai hunga un wega tokante esaki huntu. Tambe bisa nan lo siguiente:
Si bo a krea un potrèt òf dibuho oríginal, bo por disidí si i kon bo imágen por wòrdu usá. Si un hende usa bo imágen sin konsultá ku bo, e otro persona ei no ta tuma bo interes i derechi komo kreadó na konsiderashon. Tin derechi di outor ("copyright") pa protehábo di esaki.
Preguntanan di introdukshon
- Si mi traha un website, mi por pone un imágen riba dje ku mi a haña riba Google?
- Bo por deskargá imágennan for di internèt pa bo diskurso òf dokumento?
"Core" - 30 min
Kuminsá ku e búskeda riba e whiteboard interaktivo. Indiká ku bo ta bai kuminsá ku e wega awor i palabrá reglanan ku ta apropiá pa bo klas ora ta hunga un wega riba e whiteboard interaktivo.
Kon mi por hasi e lès mas interaktivo?
- Den e búskeda Sanne i Papi ta papia tokante "copyright". Esaki ta deskribí den e teksto. Bo por skohe pa e muchanan lesa e teksto di un karakter spesífiko (por ehèmpel un mucha ta lesa teksto di Sanne i un otro mucha ta lesa teksto di Papi).
- Durante e búskeda, eskohonan lo mester wòrdu hasí. Bo por skohe pa usa un forma di traha aktivo pa esaki. Por ehèmpel: Si bo ta kere Papi por usa e potrèt, bo por lanta para. Si bo ta kere e no por us'é, bo por sinta riba suela.
- Hasi e aktividatnan di klas!
Aktividatnan di klas den e búskeda
Komo un dosente, bo por skohe si bo ke hasi e aktividatnan (durante e búskeda). Naturalmente bo por hasi e preguntanan na un otro momentu tambe!
E siguiente preguntanan ta wòrdu ofresé komo aktividatnan pa klas dor di Koi (wak ilustrashon).
- Diskutí ku e klas: E outor no ta poniendo esaki riba internet? E ora ei mi tambe por usa esaki? Kontesta: No sin sigui e término ku ta protehá e kreadó i usuario. Un outor ta keda e úniko ku por disidí kiko ta pasa ku su trabou. E por skohe pa poné riba internet, pero esaki no ta nifiká ku bo por disidí kiko ta pasa ku esaki despues.
- Deklarashon: Ta bon si un hende publiká bo imágen online. Kontesta: Esaki no semper ta e kaso. Un kreadó por tin sierto ideanan tokante kon pa usa e imágen òf unda e ta publik'é online, òf kisas nan ke un pago pa esaki. Bo no por determiná esaki pa un kreadó. Semper pidi pèrmit promé ku publiká algu.
- Kon por usa imágennan òf teksto? Kontesta: Pa bo propio estudio, práktika òf uso personal: komo un ehèmpel pa un diskushon den un tarea, papel òf lès si bo nombra e outor i e fuente òf si bo skirbi òf resumí e teksto den bo propio palabranan.
Tarea final den e búskeda
Na final di e búskeda tin un tarea kaminda por mira 10 imágen. Lo bo pasa einan via boto. Kada imágen ta indiká kon e imágen a wòrdu usá, di unda e imágen ta bin i si ta indiká ken ta e kreadó.
Importante! Asumí ku Papi a kue tur kos for di internet. Ku esaki den mente, bo ta disidí huntu si Papi por usa e imágennan na e manera deskribí òf nò. Esaki no ta e kaso? Klek riba e imágen i indiká ku e mester wòrdu likidá.
Sera - 10 minüt
Puntra e studiantenan kiko nan a siña.
Ultimo preguntanan
- Deklarashon: Mi por prent un dibuho dibertido ainda i kolog'é na muraya den mi kamber? Respuesta: Si, pasó e ta pa uso personal.
- Deklarashon: Mi por prent un dibuho dibertido ainda i bende esaki riba merkado royal? Respuesta: No, desafortunadamente! Un otro hende a traha hopi duru riba e imágen akí. E hende ei tambe por disidí kiko ta pasa ku e imágen. E ora ei bo no por simplemente bende e imágen. Semper pidi pèrmit
Tepnan
- Pa agregá un toke dinámiko, konsiderá duna studiantenan turno pa lesa e teksto, hasiendo e eksperiensia aun mas interaktivo.
- Si bo ta preferá un búskeda silensioso, bo tin e opshon pa paga e zonido. Simplemente nabegá bai na e menu di opshonnan di e wega, i lo bo haña e imágennan akompañá na banda drechi.
- Awor, laga nos bai na e kurason di nos búskeda! Nabegá bai na e wega su menu di opshonnan kaminda bo por paga e músika.
Siña mas
- Vidio - Fellows and Associates: Propiedat Intelektual pa Mucha, Ep.3: Kiko ta Copyright?