Leerlingen weten…

1. dat ze zelf maker zijn van hun creatieve werk en daar (auteurs)rechten op hebben
2. dat je heel veel van wat er op het internet te vinden is mag gebruiken, als je er maar mediawijs mee omgaat en de maker respecteert
3. waarom je iets wel of niet mag gebruiken.

SLO

Digitale geletterdheid

Kerndoel 3: Veiligheid en privacy

Doelzin: De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen. Het gaat hierbij om:

1. adequaat omgaan met ongepaste content, ongepast gedrag en veiligheidsrisico’s in digitale omgevingen.

Kerndoel 6: Creëren met digitale technologie

Doelzin: De leerling gebruikt passende strategieën bij het creëren en gebruiken van verschillende types digitale producten. Het gaat hierbij om:

1. rekening houden met auteursrechten, licenties en bron- en naamsvermelding bij het creëren van digitale producten.

Burgerschap

Kerndoel 3: Democratische waarden

Doelzin: De leerling geeft aan hoe zijn of haar handelen verbonden is met democratische waarden. Het gaat hierbij om:

1. afwegen hoe het eigen handelen effect heeft op de omgeving en het welzijn van anderen, nu en in de toekomst.

1. Digibord/interactief bord
2. Maak alvast een leerkrachtenaccount hier aan. Wil je een quest vooraf bekijken? Klik in het begin op ‘oefenen’. Dit duurt ongeveer een half uur.

1. Auteur: auteur is een ander woord voor maker. Bijvoorbeeld de maker van een tekst, van een tekening, een kunstwerk of een liedje.
2. Auteursrecht: als maker (auteur) heb jij rechten over het werk dat jij maakt. Dat betekent dat je als auteur als enige mag beslissen over het gebruik en het delen van jouw werk. Auteursrecht is het Nederlandse woord voor copyright. Daarvoor gebruiken we vaak het symbool ©.
3. Plagiaat: plagiaat is doen alsof bepaalde woorden of afbeeldingen van jou zijn, terwijl dat niet zo is. Daarmee schend je de rechten van de maker. Het is daarom heel belangrijk om altijd duidelijk te maken waar je informatie vandaan haalt.
4. Eigen gebruik: wanneer je het werk van iemand anders alleen voor jezelf gebruikt, dus bijvoorbeeld een tekening van iemand uitgeprint, ingekleurd hebt en op je kamer hangt, dan mag dat uiteraard.

Zeg tegen de leerlingen dat jullie het gaan hebben over hun rechten als zij een originele tekst, tekening, foto of video hebben gemaakt, en over wanneer je het werk van anderen wel of niet mag gebruiken. Daar gaan jullie samen een spel over spelen. Vertel hen ook het volgende:

Als jij een originele foto of tekening hebt gemaakt, mag jij bepalen of en hoe jouw afbeelding gebruikt mag worden. Als iemand jouw afbeelding gebruikt zonder met jou rekening te houden, houdt die persoon geen rekening met jouw belangen en rechten als maker. Om jou daarvoor te beschermen bestaat het auteursrecht.

Introductievragen

1. Als ik een website maak, mag ik daar dan een afbeelding opzetten die ik op Google heb gevonden?
2. Mag je afbeeldingen van het internet halen voor je spreekbeurt of werkstuk? Lees hier het juiste antwoord

Start de quest op het digibord. Geef aan dat jullie nu gaan starten met de game en bespreek regels die passen bij jouw klas wanneer jullie in de klas samen een spel op het digibord spelen.

Hoe maak ik de les interactiever?

1. Tijdens de quest zullen er keuzes gemaakt moeten worden. Je kunt ervoor kiezen om daar een actieve werkvorm bij te gebruiken. Bijvoorbeeld: Als je denkt dat we naar rechts moeten gaan, mag je rechtstaan. Als je denkt dat we rechtdoor moeten, dan mag je blijven zitten op je stoel. En als je denkt dat we naar links moeten, dan mag je op de grond gaan zitten.
2. Doe de klasactiviteiten!

Klasactiviteiten in de quest

Als leerkracht kun je kiezen of je de activiteiten wilt doen (tijdens de quest). Je kunt de vragen natuurlijk ook op een ander moment bespreken!

De volgende vragen worden door Koi aangeboden als activiteiten voor de hele klas (zie illustratie):

1. De maker zet het toch op het internet? Dan mag ik het toch gebruiken?

Antwoord: Niet zonder je aan de voorwaarden te houden die maker en gebruiker beschermen. Een maker blijft de enige die mag beslissen wat er met zijn werk gebeurt. Hij/zij kiest ervoor om het op internet te zetten, maar dat betekent niet dat jij daarna zomaar mag bepalen wat ermee gebeurt.

1. Stelling: Het is goed als iemand jouw afbeelding online deelt.

Antwoord: Dat is niet altijd zo. Een maker kan bepaalde ideeën hebben over het gebruik van de afbeelding of de plek waar ze online staat of misschien wil hij er een vergoeding voor hebben. Dat kan jij niet bepalen voor een maker. Vraag altijd toestemming voor je iets deelt.

1. Hoe mag je afbeeldingen of tekst wél gebruiken?

Antwoord:

1. Voor eigen studie, oefening of gebruik
2. Als voorbeeld bij een bespreking in een opstel, taak of spreekbeurt als je de maker en de bron vermeldt
3. Als je de tekst in je eigen woorden schrijft of samenvat

Eindopdracht in de quest

Op het einde van de quest is er een opdracht waarbij er 10 afbeeldingen te zien zijn. Met een bootje varen jullie daar langs. Bij elke afbeelding staat:

1. Hoe deze afbeelding gebruikt is
2. Waar de afbeelding vandaan komt
3. Of er vermeld is wie de maker is of niet

Belangrijk! Ga ervan uit dat Papi alles zomaar van het internet heeft geplukt. Met dat principe in je achterhoofd beslissen jullie samen of Papi de afbeeldingen wel of niet, op de beschreven manier, mag gebruiken. Is dat niet het geval? Klik op de afbeelding en geef aan dat die opgeruimd moet worden.

Vraag de leerlingen wat ze hebben bijgeleerd.

Afsluitende vragen

1. Stelling: Ik mag een coole tekening toch wel afdrukken en aan mijn slaapkamer­muur hangen?

Antwoord: Ja, want het is voor eigen gebruik.

1. Stelling: Ik mag een coole afbeelding toch wel afdrukken en verkopen op de koningsmarkt?

Antwoord: Nee, helaas! Iemand anders heeft heel hard gewerkt aan deze afbeelding. Die persoon mag dan dus ook bepalen wat er met die afbeelding gebeurt. Dan mag je die afbeelding niet zomaar verkopen. Zorg dat je altijd toestemming vraagt

1. Om er wat meer leven in te brengen, kan je de leerlingen om de beurt de tekst laten lezen, zodat de ervaring nog boeiender wordt.
2. Als je de voorkeur geeft aan een stille quest, kan je het geluid uitschakelen. Ga naar het optiemenu van het spel waar je de muziek kan uitzetten.

1. Video - Federatie Auteursrechten: Ik stop pas als ik de koning heb gesproken | Kalvijn
2. Verdieping - Informatie over auteursrecht: https://auteursrechtvoorjou.nl/Auteursrecht
3. Video - Uitleg auteursrecht: Auteursrecht in 2 minuten
4. Video - Reeks vlogs over auteursrecht: Auteursrecht voor jou
5. Verdieping - Wat mag je wel of niet gebruiken?: Auteursrechtnl - Ik wil jouw werk gebruiken
6. Verdieping - Lespakket over auteursrecht: Wijs met media omgaan
7. Video - NOS: Mogen ouders foto’s van hun kinderen op sociale media zetten?