'Disinformation'

Karta di lès

Durashon di Búskeda di Klas: 45 minüt
'Target audience': Edat di 8 pa 12

Den e búskeda di klas aki, studiantenan ta topa ku Lux, e karakter aki ta 'Wardadó di konosementu i informashon'. Nan ta deskubrí ku "disinformation" ta yega na bo for di hopi lugá i ku ta sabí pa semper ta krítiko ku e informashon ku bo ta haña. Ta sabí pa respondé di un manera kalmu, pensá pa bo mes promé, i posiblemente chèk ku otro fuentenan.

Studiantenan ta siña...

  1. pa buska informashon korekto i pa chèk su fuentenan.
  2. pa pensa konsientemente tokante di unda nan ta haña nan notisianan òf informashon.
  3. pa identifiká fuentenan digital kaminda informashon informativo por wòrdu hañá.
  4. pa evaluá e karakter di e fuentenan di e informashon digital.
  5. pa evaluá si e informashon atkerí por wòrdu usá, ta konfiabel i representativo.
  6. e nifikashon di 'disinformation' i 'misinformation'

Lenk pa DigComp*

  1. D1 buska, evaluá i manehá informashon
  2. D4 seguridat, bienestar i uso responsabel

*DigComp (e 'Digital Competence Framework for Citizens' - e Kader Digital Kompetente pa Siudadanonan) ta un kader di EU ku ta deskribí e abilidatnan digital ku hendenen mester, pa por usa teknologia ku konfiansa, seif i responsabel. Pa dosentenan di skol di fundeshi, e ta duna un referensia kla pa yuda muchanan siña abilidatnan básiko manera buska informashon online, krea kontenido digital simpel, keda seif riba internet i komportá ku rèspèt den ambientenan digital. DigComp ta sostené un komprendementu Oropeo kompartí di lokual "ta kompetente digital" ta nifiká pa diferente edatnan.

  1. Bòrchi interaktivo
  2. Krea un kuenta adelantá aki. Si bo ke praktiká ku un búskeda adelantá, klek 'praktiká' na komienso. Esaki ta dura aproksimadamente mei ora.
  1. Disinformation: konsientemente krea i plama informashon falsu òf engañoso. Bo sa ku ora bo plam'é ku e no ta berdat, pero bo ta hasi esaki tòg pa gana sèn òf pa hasi daño na un grupo, persona òf pais.
  2. Misinformation: "misinformation' ta referí na informashon engañoso kreá sin mal intenshon. E persona ku ta distribuí e informashon no sa ku e informashon no ta korekto.
  3. Imaging: E orígen di un idea: krea un imágen di algu.
  4. Clickbait: informashon eksagerá òf ku ta dunabo un shòk, hasiendo bo kurioso di e wèpsait. Hopi biaha e mensahe riba e sait no ta kuadra ku e título i e kontenido ta kompletamente òf parsialmente falsu.

E lès

Splika e studiantenan ku bo ta bai papia di e monton di informashon ku por haña riba Internet i ku ta sigui kresé kada minüt. Kada bia ku bo ta online, pida di e informashon ei ta bin na bo. Tin biaha esaki ta den forma di un mensahe di WhatsApp, pero e ta posibel tambe ku un vidio ku bo ta wak (riba YouTube, TikTok òf na Jeugdjournaal). Pero, kon (i ki ora) bo ta disidí si bo tin ku kere algu òf nò? Kiko ta un reakshon sabí pa (posibel) "disinformation"?

Preguntanan di introdukshon

  1. Bo a yega di tende di e konseptonan di "fake news" i "disinformation"?
  2. Unda bo ta haña esaki?
  3. Ki ora bo ta sinti ku bo ta dil ku "disinformation"?
  4. Bo sa chèk si lokual ku bo ta lesa ta realmente bèrdat? I kon bo ta hasi esaki?
  5. Bo a yega di kompartí òf post algu ku no ta bèrdat? Bo tabata sa ora ku bo a kuminsá kompartié ku kisas e no ta bèrdat?

Indiká ku bo ta bai kuminsá ku e wega komo klas i splika e reglanan di e wega i e partishon di e studiantenan den diferente grupo adelantá. Kuminsá e búskeda riba e bòrchi interaktivo.

Kon mi por hasi e lès mas interaktivo?

  1. Den e búskeda, Sanne i André ta konta tur tipo di kos tokante Internet. Esaki ta deskribí den e teksto. Bo por skohe pa e muchanan lesa e teksto di un karakter spesífiko (por ehèmpel un mucha ta lesa e teksto di André i un otro mucha ta lesa e teksto di Sanne).
  2. Durante e búskeda, eskohonan lo mester wòrdu hasí. Bo por skohe pa usa un forma di traha aktivo pa hasi esaki. Por ehèmpel: Si bo ta kere nos mester bai na man drechi, bo por lanta para. Si bo ta kere nos mester sigui bai dilanti, bo por keda sintá. I si bo ta kere ku nos mester bai na man robes, bo por sinta riba suela.
  3. Hasi e aktividatnan di klas!

Aktividatnan di klas den e búskeda

Class Activities

Komo un dosente, bo por skohe si bo ke hasi e aktividatnan (durante e búskeda). Naturalmente bo por hasi e preguntanan na un otro momentu tambe!

E siguiente preguntanan ta wòrdu ofresé komo aktividatnan pa klas dor di Koi (wak ilustrashon).

  1. Kiko ta e diferensia entre "misinformation" i "disinformation"? Kontesta: Ta trata di "disinformation" na momentu ku e informashon ta gañabo, tin bia e informashon no ta bèrdat mes òf e ta lagabo kere algu inkorekto. Hopi biaha e ta mensahenan ku ta influensiá opinionnan di otro personanan, pero di un manera inhustu. "Disinformation" i notisia falsu por presentá na diferente manera: un notisia riba internet, un vidio riba medio sosial, òf un potrèt òf mensahe di teksto den un chèt di grupo den un aplikashon. Esnan ku ta krea e notisia falsu tin mal intenshon: nan ke traha sèn, pone atenshon negativo riba otro hendenan, òf tin metanan polítiko. "Misinformation" ta plama notisia ku no ta korekto òf ku ta kontené erornan sin ku bo sa. Bo no ta realisá ku bo ta mandando algu ku no ta korekto, bo ta kompartí e informashon sin intenshon maligno. Esei ta "misinformation".
  2. Kiko ta fuentenan di informashon konfiabel? Kontesta: Tekstonan i informashon riba internet por wòrdu publiká (i despues kompartí) dor di kualkier un persona. Pues no semper e ta konfiabel. Por pasa ku un persona ta kompartí un opinion en bes di un echo. Na "Jeugdjournaal", pero tambe na korantnan i revistanan bon, tin personanan ta traha pa chèk e informashon.

Puntra e studiantenan kiko nan a siña. Kiko nan lo konta otro hende tokante esaki?

Preguntanan final

Kon bo ta rekonosé "disinformation"?

Kontesta:

  1. Dor di wak e fuente, e ta einan i e fuente ta konfiabel (investigá por ehèmpel)
  2. Dor di wak esun ku ta mand'é. Ken a skibié?
  3. Dor di wak e pa kiko. Pa kiko el a skibi esei? Por ehèmpel, ta un chiste?
  4. E título ta "clickbait"? "Clickbait" ta un ehèmpel di "disinformation". E título ta eksagerá òf ta krea un shòk, hasibo kurioso tokante e website. Hopi biaha e mensahe di e website no ta kuadra ku e título i e kontenido ta kompletamente òf parsialmente falsu.
  5. E informashon aki ta disponibel otro kaminda tambe? Tin otro fuentenan ku ta bisa esaki?

Wikipedia ta un website kaminda e kreadónan por pone informashon anónimamente ariba. Anónimo ta nifiká ku bo ta pone e informashon ariba sin ku bo nòmber ta einan. Pues un lektor no por haña sa ken a publiká e informashon online. Wikipedia ta un fuente konfiabel di informashon? Dikon si òf nò?

Kontesta: No, Wikipedia no ta konfiabel, pasó kualke hende por (anónimamente) pone informashon ariba. Por ehèmpel, bo no por kontrolá ku ki propósito un kreadó a pone e informashon ariba. Tin biaha otro fuentenan ta menshoná, pero nan tambe por kontené informashon inkorekto.

Kiko lo bo hasi si aksidentalmente bo a kompartí informashon ku tabata inkorekto?

Sugerensia: Kompartí un otro publikashon despues bisando ku aksidentalmente bo a kompartí algu ku no tabata korekto. Si hendenan sa ku bo a hasi esei, nan no por sigui kompartí e informashon.

  1. Pa agregá un toke dinámiko, konsiderá duna studiantenan turno pa lesa e teksto, hasiendo e eksperiensia aun mas interaktivo.
  2. Si bo ta preferá un búskeda silensioso, bo tin e opshon pa paga e zonido. Simplemente nabegá bai na e menu di opshonnan di e wega, i lo bo haña e imágennan akompañá na banda drechi.
  3. Awor, laga nos bai na e kurason di nos búskeda! Nabegá bai na e wega su menu di opshonnan kaminda bo por paga e músika.
  1. Vidio - Tópiko Simpel: Kiko ta Phishing?
  2. Vidio - Netspend: Kiko ta Phishing? Tepnan di Seguridat di Netspend


Pa hunga e Búskedanan di Klas bo mester tin un kuenta di dosente

Bo tin un kuenta di dosente kaba?