Leerlingen…

1. eten betekenis van desinformatie
2. weten hoe ze desinformatie kunnen herkennen
3. kunnen de juiste & nep informatie van elkaar onderscheiden
4. weten hoe ze om moeten gaan met desinformatie

SLO

Digitale geletterdheid

Kerndoel 2: Digitale media en informatie

Doelzin: De leerling navigeert doelgericht in het digitale media- en informatielandschap voor het verwerven en verwerken van informatie. Het gaat hierbij om:

1. beoordelen van aangeboden en gevonden informatie op betrouwbaarheid en bruikbaarheid;

Kerndoel 3: Veiligheid en privacy

Doelzin: De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen. Het gaat hierbij om:

1. adequaat omgaan met ongepaste content, ongepast gedrag en veiligheidsrisico’s in digitale omgevingen.

1. Digibord/interactief bord
2. Maak alvast een leerkrachtenaccount hier aan. Wil je een quest vooraf bekijken? Klik aan het begin op ‘oefenen’. Dit kost ongeveer een half uur.

1. Desinformatie: desinformatie het bewust creëren en verspreiden van onware of misleidende informatie. je weet als je het verspreid dat het niet waar is, maar doet dit om er geld mee te verdienen of een groep, persoon of land ermee te schaden.
2. Misinformatie: misinformatie gaat om misleidende informatie die gemaakt is zonder die kwaadwillende bedoeling. De verspreider weet niet dat de informatie niet klopt. Beeldvorming: Het ontstaan van een opvatting: een beeld maken van iets.
3. Clickbait: de titel is overdreven of schokkend, waardoor je nieuwsgierig wordt naar de website. Vaak is de boodschap van de site niet passend bij de titel en is de inhoud volledig of deels onwaar.

Vertel de leerlingen dat jullie het gaan hebben over de enorme berg aan informatie die op het internet te vinden is. Steeds als je online bent komen er stukjes van die informatie op je af. Soms is dat in de vorm van een WhatsApp bericht, maar ‘t kan ook bij een video die je bekijkt (op YouTube, TikTok of bij het Jeugdjournaal). Maar, hoe (en wanneer) maak je de afweging of je iets wel of niet geloofd? Wat is een slimme reactie op (mogelijke) desinformatie?

Introductievragen

1. Hebben jullie wel eens gehoord van de begrippen nepnieuws en desinformatie?
2. Waar kom je dit tegen?
3. Wanneer bekruipt jou het gevoel dat je te maken hebt met desinformatie?
4. Controleer jij wel eens of wat jij leest echt waar is? En hoe dan?
5. Heb jij zelf wel eens iets gedeeld of geplaatst wat niet waar is? Wist je toen je het ging delen al dat het misschien wel eens onwaar kon zijn?

Optioneel

Bekijk met de leerlingen deze video (10 minuten) van het Jeugdjournaal. Het gaat over nepnieuws en vooral: waarom het steeds moeilijker wordt om het te herkennen. In de video kun je jezelf testen, zie jij nog het verschil tussen echt of nep?

Start de quest op het digibord. Geef aan dat jullie nu gaan starten met de game en bespreek regels die passen bij jouw klas wanneer jullie klassikaal een spel op het digibord spelen.

Hoe maak ik de les interactiever?

1. Tijdens de quest zullen er keuzes gemaakt moeten worden. Je kunt ervoor kiezen om een actieve werkvorm daarbij te gebruiken. Bijvoorbeeld: Als je denkt dat we rechts moeten gaan, mag je gaan staan. Als je denkt dat we rechtdoor moeten, dan mag je blijven zitten op je stoel. En als je denkt dat we links moeten, dan mag je op de grond gaan zitten.
2. Doe de klassenactiviteiten!

Klasactiviteiten in de quest

Als leerkracht kun je kiezen of je de activiteiten wilt doen (tijdens de quest). Je kunt de vragen natuurlijk ook op een ander moment bespreken!

De volgende vragen worden door Koi aangeboden als klassikale activiteiten (zie illustratie):

1. Wat is het verschil tussen misinformatie en desinformatie? Antwoord: Bij desinformatie wordt er verkeerde informatie verspreid met slechte bedoelingen. Bij misinformatie wordt onbedoeld verkeerde informatie verspreid.
2. Wat zijn betrouwbare bronnen om informatie uit te halen? Antwoord: Teksten en informatie op internet kunnen geplaatst (en vervolgens gedeeld) worden door iedereen. Het is dus niet altijd even betrouwbaar. Het kan zijn dat iemand meer een mening deelt dan een feit. Bij het Jeugdjournaal, maar ook bij goede kranten en tijdschriften zijn er mensen aan het werk om de informatie te controleren.

Vraag de leerlingen wat ze hebben geleerd. Wat zullen ze hierover aan anderen vertellen?

Vragen

Hoe herken je desinformatie?

Antwoord:

1. Door te kijken naar de bron, is die er en is het een betrouwbare bron (onderzoek bijvoorbeeld)
2. Door te kijken naar de afzender. Wie heeft het geschreven?
3. Door te kijken naar het waarom. Waarom heeft diegene dat geschreven? Is het bijvoorbeeld een grap?
4. Is de titel clickbait? Clickbait is een voorbeeld van desinformatie. De titel is overdreven of schokkend, waardoor je nieuwsgierig wordt naar de website. Vaak is de boodschap van de site niet passend bij de titel en is de inhoud volledig of deels onwaar.
5. Staat deze informatie ook op andere plekken? Zijn er andere bronnen te vinden die dit zeggen?

Wikipedia is een website waar de makers anoniem informatie op kunnen zetten. Anoniem betekent dat je de informatie erop zet zonder dat jouw naam erbij is. Een lezer kan dus niet achterhalen wie de informatie online heeft geplaatst. Is Wikipedia een betrouwbare bron voor informatie? Waarom wel of niet?

Antwoord: Nee, Wikipedia is niet betrouwbaar aangezien iedereen daar (anoniem) zelf informatie op kan zetten. Je kunt dan bijvoorbeeld niet controleren met welk doel de maker de informatie erop heeft gezet. Soms staan er wel andere bronnen vermeld, maar ook die kunnen weer foute informatie hebben.

Wat zou je doen als je per ongeluk informatie hebt gedeeld die niet klopt?

Suggestie: later nog een berichtje delen waarin je vertelt dat je per ongeluk iets deelde dat niet klopte. Als mensen weten dat je dat hebt gedaan, kunnen zij de informatie niet nog verder delen.

1. Om een levendig gevoel toe te voegen, kun je leerlingen om de beurt de tekst laten lezen, waardoor de ervaring nog boeiender wordt.
2. Als je de voorkeur geeft aan een stille quest, kun je het geluid uitschakelen. Navigeer naar het optiemenu van het spel waar je de muziek uit kan zetten.

1. Video - VeiligInternetten: Phishing
2. Achtergrond- HoeZoMediawijs: https://www.hoezomediawijs.nl/phishing/Phishing
3. Achtergrond - VeiligInternetten: Wat is phishing?