Karta di lès
Durashon di Búskeda di Klas: 45 minüt
'Target audience': Edat di 8 pa 12
Den e búskeda di klas aki, studiantenan ta siña kiko un "money mule" ta i kon pa evitá pa nan mes bira un. Den e lès aki, studiantenan ta mira kiko ta pasa si un "money wolf" usabo komo un "money mule", nan ta siña e konsekuensianan di fia nan kuenta i kuentanan, i tambe nan por empatisá ku un "money wolf". Den e proseso, e ta bira komprendibel pa nan tambe dikon un "money wolf" ke e data di un otro. Richy ta bai ku nan di biahe, pero nan mester konfia Richy?
Metanan pa siña
Studiantenan ta siña...
- kiko un "money mule" i kiko un "money wolf" ta.
- kiko ta pasa si un "money wolf" usabo komo un" money mule" ("money muling").
- kiko e konsekuensianan ta di fia bo kuenta òf kuentanan.
- ku nunka bo mester fia bo kuentanan, pincodenan òf fakturanan.
- dikon un "money mule" ke bo data.
Lenk to DigComp*
- D4 seguridat, bienestar i uso responsabel
*DigComp (e 'Digital Competence Framework for Citizens' - e Kader Digital Kompetente pa Siudadanonan) ta un kader di EU ku ta deskribí e abilidatnan digital ku hendenen mester, pa por usa teknologia ku konfiansa, seif i responsabel. Pa dosentenan di skol di fundeshi, e ta duna un referensia kla pa yuda muchanan siña abilidatnan básiko manera buska informashon online, krea kontenido digital simpel, keda seif riba internet i komportá ku rèspèt den ambientenan digital. DigComp ta sostené un komprendementu Oropeo kompartí di lokual "ta kompetente digital" ta nifiká pa diferente edatnan.
Nesesidatnan
- Bòrchi interaktivo
- Krea un kuenta adelantá aki. Si bo ke praktiká ku un búskeda adelantá, klek 'praktiká' na komienso. Esaki ta dura aproksimadamente mei ora.
Lista di palabra
- Money mules: un "money mule" ta un hende ku ta duna su tarheta di debito i kódigo di PIN na kriminalnan pa nan por move sèn hòrtá. Esaki ta "money laundering" i e "mule" ta wòrdu deklará responsabel pa paga tur e sèn ku a wòrdu hòrtá bèk mientras e kriminalnan ta desaparesé.
- Money laundering: "money laundering" ta move sèn pa skonde ku el a wòrdu optené ilegalmente. Kriminalnan ta hasi esaki pa kubri nan pistanan i pa prevení ku e sèn ta wòrdu konfiská. "Money laundering" ta un krímen kastigabel.
E lès
Introdukshon - 10 min
Splika e studiantenan ku bo ta bai papia tokante e término "money mule" i kiko e ta eksaktamente, i ku boso ta bai hunga un wega tokante esaki huntu. Tambe bisa nan esaki:
Nos ta online asina tantu ku asta nos por manehá nos sèn pa medio di un aplikashon online. Nos ta transferí sèn di un kuenta pa otro via internet. Pero tin peligernan tambe.
Preguntanan di introdukshon
- Ken tin su mes kuenta di banko? Bo tin bo mes tarheta di débito?
- Bo a yega di fia un hende bo tarheta? Dikon bo a hasi esaki?
- Sèn a yega di wòrdu hòrtá for di bo kuenta?
- Kon esaki por a sosodé?
"Core" - 30 min
Kuminsá e búskeda riba e whiteboard interaktivo. Indiká ku bo ta bai kuminsá ku e wega awor i palabrá e reglanan apropiá pa bo klas ora ta hunga un wega riba IWB komo un klas.
Kon mi por hasi e lès mas interaktivo?
- Den e búskeda, Sanne i André ta konta tur tipo di kos tokante Internet. Esaki ta deskribí den e teksto. Bo por skohé pa laga muchanan lesa e teksto di un karakter spesífiko (por ehèmpel, un mucha ta lesa e teksto di André i un otro mucha ta lesa e teksto di Sanne).
- Durante e búskeda, eskohonan lo mester wòrdu hasí. Bo por skohe pa usa un forma di traha aktivo pa hasi esaki. Por ehèmpel: Si bo ta kere nos mester bai na man drechi, bo por lanta para. Si bo ta kere nos mester sigui bai dilanti, bo por keda sintá. I si bo ta kere ku nos mester bai na man robes, bo por sinta riba suela.
- Hasi e aktividatnan di klas!
Aktividatnan di klas den e búskeda
Komo un dosente, bo por skohe si bo ke hasi e aktividatnan (durante e búskeda). Naturalmente bo por hasi e preguntanan na un otro momentu tambe!
E siguiente preguntanan ta wòrdu ofresé komo aktividatnan pa klas dor di Koi (wak ilustrashon).
- Kon kreibel bo ta kere Richy su historianan ta? Kon bo Radar di Agente Sibernétiko ta?
- Ken a yega di fia su karchi di banko ku un kódigo di PIN? Esei a bai bon?
- Kiko lo bo hasi si pa deskuido bo bira un "money mule"? Posibel kontesta: Bai serka bo mayornan/tutornan i pidi nan pa yudansa. Despues, raportá e insidente huntu
Sera - 10 minüt
Puntra e studiantenan kiko nan a siña.
Preguntanan final
Kiko ta pasa si bo bira víktima di un “money wolf” i wordu usá komo un “money mule”?
Posibel kontesta: Un “money mule” ta usa su kuenta pa transferí òf pa laba plaka di kriminalnan pa un otro kuenta. “Money mules” hopi biaha ta wòrdu hañá via medio sosial. E ta parse un manera bon pa traha plaka lihé, pero bo ta dil ku kriminalnan.
Kiko por pasa si bo ta un “money mule”?
Posibel kontesta: Si bo a wòrdu usá komo un “money mule”, bo ta un viktima. Pero, na mes momentu, polis ta mirabo komo un sospechoso tambe pasó sin ku bo tabata sa bo a partisipá na un krímen. E siguiente por pasa e ora ei:
- bo por haña un blokeo di banko. A konsekuensia, bo no por habri un kuenta òf hasi un fiansa pa 8 aña.
- e banko ta yama polis pa hasi un investigashon kriminal.
- bo mester bai na warda di polis.
- bo ta haña un abogado (pro bono/grátis).
- probablemente lo bo haña un registro kriminal.
- kisas bo tin ku paga pa e daño.
Kiko bo mester hasi si bo topa ku un “money wolf”?
Posibel kontesta: Si un storia ta parse demasiado bon pa ta bèrdat, probablemente e no ta. No respondé i nunka duna bo number di kuenta di banko, kódigo di PIN òf karchi di banko na hende straño òf hende ku no ta straño manera famianan, amigunan, konosínan. Ta importante pa bo raportá esaki na polis si nan a aserkábo bo pa fia un karchi òf bo kódigo di PIN, semper hasi esaki huntu ku mayornan/tutornan. Esaki ta redusí e chèns ku kriminalnan por haña “money mules”. I bo ta yuda polis pa kapturá kriminalnan ora bo raportá nan.
Tepnan
- Pa agregá un toke dinámiko, konsiderá duna studiantenan turno pa lesa e teksto, hasiendo e eksperiensia aun mas interaktivo.
- Si bo ta preferá un búskeda silensioso, bo tin e opshon pa paga e zonido. Simplemente nabegá bai na e menu di opshonnan di e wega, i lo bo haña e imágennan akompañá na banda drechi.
- Awor, laga nos bai na e kurason di nos búskeda! Nabegá bai na e wega su menu di opshonnan kaminda bo por paga e músika.
Siña mas
- Vidio - National Crime Prevention Council: Money Mule_Animashon_Ingles