Leerlingen weten…

1. wat data zijn.
2. dat je online overal data achterlaat.
3. dat er heel veel verschillende soorten data te vinden zijn.
4. welke data je kunt delen en welke niet (bv. je geboortedatum wel, je wachtwoord niet).

SLO

Digitale geletterdheid

Kerndoel 1: Digitale systemen

Doelzin: De leerling zet digitale systemen functioneel in. Het gaat hierbij om:

1. beschrijven van de onderdelen en de werking van digitale systemen in termen van invoerverwerking-uitvoer;

Kerndoel 3: Veiligheid en privacy

Doelzin: De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen. Het gaat hierbij om:

1. wegen van dilemma’s bij het delen van zowel eigen persoonsgegevens, data, informatie en digitale content als die van anderen;
2. herkennen van veiligheidsrisico’s bij het gebruik van digitale systemen en data;
3. veilig gebruiken van digitale systemen, data en informatie;

Kerndoel 4: Data

Doelzin: De leerling verkent het gebruik van data en dataverwerking.

Het gaat hierbij om:

1. reflecteren op het feit dat de gebruiker van digitale technologie bewust en onbewust data achterlaat en dat die door anderen gebruikt kunnen worden.

Kerndoel 8: Digitale technologie, jezelf en de ander

Doelzin: De leerling maakt weloverwogen keuzes bij het gebruik van digitale technologie en digitale media. Het gaat hierbij om:

1. reflecteren op de eigen online identiteit en hoe die tot stand komt;

1. Digibord/interactief bord
2. Maak alvast een leerkrachtenaccount hier aan. Wil je een quest vooraf bekijken? Klik aan het begin op ‘oefenen’. Dit kost ongeveer een half uur.

1. Data: digitale gegevens, die in computers verwerkt worden. (Bijvoorbeeld: waar je op klikt binnen een website, maar ook persoonlijke gegevens zoals je adres en wachtwoord)
2. Filterbubbel: een filterbubbel is het resultaat van alleen maar gepersonaliseerd aanbod: je krijgt alleen nog maar dingen te zien die precies op jouw internetgedrag zijn afgestemd.
3. Volgers: iemand die een ander volgt op sociale media
4. Likes: uiting van waardering voor een profiel of post op sociale media
5. Tweestapsverificatie: een extra beveiliging van jouw data. Bijvoorbeeld door naast je wachtwoord ook een code te moeten invullen of gezichtsherkenning.
6. Datalek: dan is er toegang tot persoonsgegevens zonder dat dit mag of zonder dat dit de bedoeling is. De oorzaak is een inbreuk op de beveiliging van deze gegevens.

Vertel de leerlingen dat jullie het gaan hebben over data en wat dat precies zijn, én dat jullie daar samen een game over gaan spelen. Je hoort het woord data vaak voorbij komen, maar wat betekent het eigenlijk en wat moet je je daarbij voorstellen? Welke data vind je niet erg om met anderen te delen en welke data houd je liever voor jezelf?

Introductievragen

1. Wanneer heb jij voor het laatst ergens je gegevens, dus je data, achtergelaten? (bijvoorbeeld vanochtend op YouTube video’s bekeken).
2. Wie heeft er weleens het idee gehad dat Google of YouTube al ‘denkt’ te weten wat jij leuk vindt? En waar merk je dat aan? (bijvoorbeeld door specifieke advertenties of het aanbod van dezelfde soort video’s. Hint: filterbubbel!).
3. Wie heeft er weleens gemerkt dat je op een account zat van iemand anders, omdat je ineens een heel ander aanbod te zien kreeg? Was het verschil met jouw voorkeuren groot? Wist je gelijk van wie het account was? (bijvoorbeeld compleet andere video’s aanbevolen op YouTube).
4. Zou je erachter kunnen komen wat een app eigenlijk allemaal van jou weet? Wat denken jullie dat een app van jou weet? (bijvoorbeeld door instellingen of door toegang naar data op te vragen)

Optioneel

Laat leerlingen hun favoriete app benoemen (bijvoorbeeld Instagram, TikTok, of een game-app). Laat ze vervolgens op een vel papier uittekenen wat deze app allemaal over ze weet. Wat voor profiel heb jij volgens deze app? Kent hij je vrienden en je ouders? Probeer zo uitgebreid mogelijk te zijn. En valt onder data ook het hebben van een hobby? Of de locatie waar je elke dinsdagavond heengaat voor voetbaltraining? Vertel dat ze dit in deze quest zullen gaan ontdekken.

Speel de les, "wat zijn data" op het digibord. Kijk naar onder het kopje "tips" voor extra uitleg over de les op het digibord.

Hoe maak ik de les interactiever?

1. Tijdens de quest zullen er keuzes gemaakt moeten worden. Je kunt ervoor kiezen om een actieve werkvorm daarbij te gebruiken. Bijvoorbeeld: Als je denkt dat we rechts moeten gaan, mag je gaan staan. Als je denkt dat we rechtdoor moeten, dan mag je blijven zitten op je stoel. En als je denkt dat we links moeten, dan mag je op de grond gaan zitten.
2. Doe de klassenactiviteiten!

Klasactiviteiten in de quest

Als leerkracht kun je kiezen of je de activiteiten wilt doen (tijdens de quest). Je kunt de vragen natuurlijk ook op een ander moment bespreken!

De volgende vragen worden door Koi aangeboden als klassikale activiteiten (zie illustratie):

Welke manieren kun je verzinnen om een datalek te voorkomen?

Bijvoorbeeld:

1. Gebruik sterke wachtwoorden. Kies een wachtwoord dat moeilijk te raden is, zoals een mix van letters, cijfers en symbolen. Maak het lang en uniek, zoals een geheime code die je alleen deelt met je ouders.
2. Klik niet op rare linkjes. Als je een link ziet in een e-mail of bericht van iemand die je niet kent, klik er dan niet op. Het kan een truc zijn om je gegevens te stelen, net zoals een nep cadeau.
3. Deel niet te veel online. Vertel op internet alleen wat nodig is. Je zou ook niet zomaar je adres of geheimen aan een vreemde in het park vertellen, toch?
4. Houd je apparaten veilig. Zorg dat je computer, tablet of telefoon altijd de nieuwste updates heeft. Die werken als een schild tegen hackers.
5. Gebruik beveiligde netwerken. Log niet in op open wifi zonder wachtwoord, zoals in een café. Stel je voor dat je op een net zo zwak hek klimt—iedereen kan meekijken!

Waarom denk je dat een bedrijf jouw data zou willen hebben? Suggestie: Om geld te verdienen door jouw data door te verkopen aan datahandelaren of reclamemakers. Of om jouw voorkeuren te voorspellen zodat jij direct suggesties te zien krijgt afgestemd op wat jij hiervoor hebt geliked, bekeken en opgezocht. Denk bijvoorbeeld aan dat ene paar schoenen dat je online hebt bekeken!

Welke suggesties zou jij te zien krijgen op YouTube? En wat weet de video-app dan eigenlijk over jou? Bijvoorbeeld: Iemand bekijkt veel filmpjes over voetbal. Die krijgt dan zeker geen makeup tutorial filmpjes als suggestie te zien! Of iemand bekijkt veel game video's en kattenfilmpjes. Dan staan hier zeer zeker geen filmpjes tussen met singer-songwriters. Weet iemand hoe dit heet, dat je veel van hetzelfde te zien krijgt? (Filterbubbel)

Puzzels & Energizers

Naast klassenactiviteiten zitten er in iedere klassenquest ook minimaal 1 puzzel en energizer. De puzzel en de oplossing kun je terugvinden in bijlage 1.

De energizer in deze quest is “Het verdwijnspel”. In de quest worden jullie stapje voor stapje meegenomen in de regels van dit spel. Maar je kunt ze hier ook teruglezen:

Nu we lekker aan het verwijderen zijn, laten we een spel spelen. Kies een centrale plek. Iedereen legt iets van zijn/haar tafel op deze centrale plek. Laat nu een leerling zijn ogen dicht doen. Een andere leerling mag nu iets bij de spullen weghalen. De leerling met zijn/haar ogen dicht, mag nu weer kijken en zien te herkennen wat er is veranderd! Herhaal dit een aantal keer. Had iedereen het altijd goed? Ook online is het soms moeilijk te zien wat voor data je achterlaat of kwijt raakt. Let daarom altijd goed op!

Vraag de leerlingen wat ze hebben geleerd.

Belangrijkste vraag: Hoe kun je je eigen data beschermen?

Antwoorden:

1. Jouw data uit een app verwijderen
2. De algemene voorwaarden goed lezen en niet zomaar accepteren
3. Tweestapsverificatie inschakelen
4. Een heel goed wachtwoord instellen!

1. Om een levendig gevoel toe te voegen, kun je leerlingen om de beurt de tekst laten lezen, waardoor de ervaring nog boeiender wordt.
2. Als je de voorkeur geeft aan een stille quest, kun je het geluid uitschakelen. Navigeer naar het optiemenu van het spel waar je de muziek uit kan zetten.

1. Interactieve schoolplaat - SchoolTV: https://schooltv.nl/link/hackshield/
2. Video - Clipphanger: Wat is een algoritme
3. Lessen/Werkbladen - De Baas Op Internet: https://debaasopinternet.nl/aan-de-slag

Binary puzzle 1

Solution: 6

Binary puzzle 2

Solution: 10

Binary puzzle 3

Solution: 38

Binary puzzle 4

Solution: 23