Leerlingen weten…

1. wat data zijn.
2. dat je online overal data achterlaat.
3. dat er heel veel verschillende soorten data te vinden zijn.
4. welke data je kan delen en welke niet (bv. je geboortedatum wel, je wachtwoord niet).

SLO

Digitale geletterdheid

Kerndoel 1: Digitale systemen

Doelzin: De leerling zet digitale systemen functioneel in. Het gaat hierbij om:

1. beschrijven van de onderdelen en de werking van digitale systemen in termen van invoer-verwerking-uitvoer;

Kerndoel 3: Veiligheid en privacy

Doelzin: De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen. Het gaat hierbij om:

1. afwegen van dilemma’s bij het delen van zowel eigen persoonsgegevens, data, informatie en digitale content als die van anderen;
2. risico’s op het vlak van veiligheid herkennen bij het gebruik van digitale systemen en data;
3. digitale systemen, data en informatie veilig gebruiken;

Kerndoel 4: Data

Doelzin: De leerling verkent het gebruik van data en dataverwerking.

Het gaat hierbij om:

1. reflecteren over het feit dat de gebruiker van digitale technologie bewust en onbewust data achterlaat en dat die door anderen gebruikt kunnen worden.

Kerndoel 8: Digitale technologie, jezelf en de ander

Doelzin: De leerling maakt weloverwogen keuzes bij het gebruik van digitale technologie en digitale media. Het gaat hierbij om:

1. reflecteren over de eigen online identiteit en hoe die tot stand komt;

1. Digibord/interactief bord
2. Maak alvast een leerkrachtenaccount hier aan. Wil je een quest vooraf bekijken? Klik in het begin op ‘oefenen’. Dit duurt ongeveer een half uur.

1. Data: digitale gegevens, die in computers verwerkt worden. (Bijvoorbeeld: waar je op klikt binnen een website, maar ook persoonlijke gegevens zoals je adres en wachtwoord)
2. Filterbubbel: een filterbubbel is het resultaat van alleen maar gepersonaliseerd aanbod: je krijgt alleen nog maar dingen te zien die precies op jouw internetgedrag zijn afgestemd.
3. Volgers: iemand die een ander volgt op sociale media
4. Likes: uiting van waardering voor een profiel of post op sociale media
5. Tweestapsverificatie: een extra beveiliging van jouw data. Bijvoorbeeld door naast je wachtwoord ook een code te moeten invullen of gezichtsherkenning.
6. Datalek: dan is er toegang tot persoonsgegevens zonder dat dit mag of zonder dat dit de bedoeling is. De oorzaak is een inbreuk op de beveiliging van deze gegevens.

Vertel de leerlingen dat jullie het gaan hebben over data en wat dat precies zijn, én dat jullie daar samen een game over gaan spelen. Je hoort het woord data vaak voorbij komen, maar wat betekent het eigenlijk en wat moet je je daarbij voorstellen? Welke data vind je niet erg om met anderen te delen en welke data hou je liever voor jezelf?

Introductievragen

1. Wanneer heb jij voor het laatst ergens je gegevens, dus je data, achtergelaten? (bijvoorbeeld vanmorgen op YouTube video’s bekeken).
2. Wie heeft er al eens het idee gehad dat Google of YouTube al ‘denkt’ te weten wat jij leuk vindt? En waaraan merk je dat? (bijvoorbeeld door specifieke reclame of het aanbod van hetzelfde soort video’s. Hint: filterbubbel!).
3. Wie heeft er al eens gemerkt dat je op een account van iemand anders zat, omdat je ineens een heel ander aanbod te zien kreeg? Was het verschil met jouw voorkeuren groot? Wist je meteen van wie het account was? (bijvoorbeeld compleet andere video’s aanbevolen op YouTube).
4. Zou je kunnen te weten komen wat een app eigenlijk allemaal van jou weet? Wat denken jullie dat een app van jou weet? (bijvoorbeeld via instellingen of door toegang tot data op te vragen)

Optioneel

Laat leerlingen hun favoriete app benoemen (bijvoorbeeld Instagram, TikTok of een game-app). Laat ze daarna op een blad papier uittekenen wat deze app allemaal over hen weet. Wat voor profiel heb jij volgens deze app? Kent hij je vrienden en je ouders? Probeer zo uitgebreid mogelijk te zijn. En hoort bij data ook het hebben van een hobby? Of de locatie waar je elke dinsdagavond naartoe gaat voor voetbaltraining? Vertel dat ze dit in deze quest zullen gaan ontdekken.

Speel de les “wat zijn data” af op het digibord. Kijk onder het kopje “tips” voor extra uitleg over de les op het digibord.

Hoe maak ik de les interactiever?

1. Tijdens de quest zullen er keuzes gemaakt moeten worden. Je kan ervoor kiezen om daarbij een actieve werkvorm te gebruiken. Bijvoorbeeld: Als je denkt dat we naar rechts moeten gaan, mag je rechtstaan. Als je denkt dat we rechtdoor moeten, mag je blijven zitten op je stoel. En als je denkt dat we naar links moeten, mag je op de grond gaan zitten.
2. Doe de klasactiviteiten!

Klasactiviteiten in de quest

Als leerkracht kun je kiezen of je de activiteiten wilt doen (tijdens de quest). Je kunt de vragen natuurlijk ook op een ander moment bespreken!

De volgende vragen worden door Koi aangeboden als activiteiten voor de hele klas (zie illustratie):

Op welke manieren kan je een datalek proberen te voorkomen?

Bijvoorbeeld:

1. Gebruik sterke wachtwoorden. Kies een wachtwoord dat moeilijk te raden is, bijvoorbeeld een mix van letters, cijfers en symbolen. Maak het lang en uniek, zoals een geheime code die je alleen met je ouders deelt.
2. Klik niet op vreemde links. Als je een link ziet in een e-mail of bericht van iemand die je niet kent, klik er dan niet op. Het kan een truc zijn om je gegevens te stelen, zoals een vals cadeautje.
3. Deel niet te veel online. Deel online alleen wat nodig is. Je zou aan een vreemde in het park toch ook niet je adres of geheimen vertellen, toch?
4. Hou je toestellen veilig. Zorg ervoor dat je computer, tablet of telefoon altijd de nieuwste updates heeft. Die werken als een schild tegen hackers.
5. Gebruik veilige netwerken. Log niet in op een open wifi zonder wachtwoord, zoals in een café. Dat is zoals over een zwakke omheining klimmen—iedereen kan meekijken!

Waarom denk je dat een bedrijf jouw gegevens zou willen? Suggestie: Om geld te verdienen door je gegevens te verkopen aan datahandelaars of adverteerders. Of om je voorkeuren te voorspellen zodat je meteen voorstellen te zien krijgt op basis van wat je eerder leuk vond, bekeek of waar je naar zocht. Denk bijvoorbeeld aan dat ene paar schoenen dat je online hebt bekeken!

Welke suggesties zou jij op YouTube te zien krijgen? En wat weet de video-app eigenlijk over jou? Bijvoorbeeld: Iemand die veel video’s over voetbal kijkt, zal zeker geen make-up-tutorialvideo’s als suggestie krijgen! Of iemand kijkt veel gamevideo’s en kattenfilmpjes. Dan zijn er zeker geen video’s met singer-songwriters. Weet iemand hoe dat heet, dat je heel veel van hetzelfde te zien krijgt? (Filterbubbel)

Puzzels en Energizers

Naast klasactiviteiten zitten er in elke klasquest ook minstens 1 puzzel en energizer. De puzzel en de oplossing kun je terugvinden in bijlage 1.

De energizer in deze quest is “Het verdwijnspel”. In de quest worden jullie stap voor stap meegenomen in de regels van dit spel. Maar je kunt ze hier ook nalezen:

Nu we goed bezig zijn met verwijderen, laten we een spel spelen. Kies een centrale plaats. Iedereen legt iets van zijn/haar tafel op deze centrale plaats. Laat nu een leerling zijn ogen dichtdoen. Een andere leerling mag nu iets bij de spullen wegnemen. De leerling met zijn/haar ogen dicht mag nu weer kijken en proberen te herkennen wat er veranderd is! Herhaal dit een aantal keer. Had iedereen het altijd juist? Ook online is het soms moeilijk te zien welke data je achterlaat of kwijtgeraakt bent. Let daarom altijd goed op!

Vraag aan de leerlingen wat ze hebben geleerd.

Belangrijkste vraag: Hoe kun je je eigen data beschermen?

Antwoorden:

1. Je data uit een app verwijderen
2. De algemene voorwaarden goed lezen en niet zomaar aanvaarden
3. Twee­staps­verificatie inschakelen
4. Een heel goed wachtwoord instellen!

1. Om er wat meer leven in te brengen, kan je de leerlingen om de beurt de tekst laten lezen, zodat de ervaring nog boeiender wordt.
2. Als je de voorkeur geeft aan een stille quest, kan je het geluid uitschakelen. Ga naar het optiemenu van het spel waar je de muziek kan uitzetten.

1. Interactieve schoolplaat - SchoolTV: https://schooltv.nl/link/hackshield/
2. Video - Clipphanger: Wat is een algoritme
3. Lessen/Werkbladen - De Baas Op Internet: https://debaasopinternet.nl/aan-de-slag

Binaire puzzel 1

Oplossing: 6

Binaire puzzel 2

Oplossing: 10

Binaire puzzel 3

Oplossing: 38

Binaire puzzel 4

Oplossing: 23