Leerlingen…

1. staan stil bij de risico’s van het delen van persoonlijke informatie op (sociale) media
2. denken na over wanneer informatie ongewenst is, en weten met wie ze dit kunnen bespreken
3. zijn zich bewust van de voor- en nadelen van sociale media

SLO

Digitale geletterdheid

Kerndoel 3: Veiligheid en privacy

Doelzin: De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen. Het gaat hierbij om:

1. afwegen van dilemma’s bij het delen van zowel eigen persoonsgegevens, data, informatie en digitale content als die van anderen;
2. op een juiste manier omgaan met ongepaste content, ongepast gedrag en veiligheidsrisico’s in digitale omgevingen.

Kerndoel 9: Digitale technologie, de samenleving en de wereld

Doelzin: De leerling verkent hoe digitale technologie, digitale media en de samenleving elkaar wederzijds beïnvloeden. Het gaat hierbij om:

1. verkennen hoe digitale technologie en media het sociale welzijn en sociale inclusie beïnvloeden;

Burgerschap

Kerndoel 2: Diversiteit

Doelzin: De leerling handelt respectvol vanuit kennis over een diverse samenleving. Het gaat hierbij om:

1. verkennen van en reflecteren op de eigen offline en online identiteit in relatie tot anderen

1. Digibord/interactief bord
2. Maak alvast een leerkrachtenaccount hier aan. Wil je een quest vooraf bekijken? Klik in het begin op ‘oefenen’. Dit duurt ongeveer een half uur.

1. Persoonlijke gegevens: alle informatie die over iemand gaat of die naar een persoon te herleiden is. Bijvoorbeeld je leeftijd, woonplaats, adres, telefoonnummer, maar ook foto’s van jezelf.
2. Gevolgen: een resultaat dat voortkomt uit iets anders (de oorzaak). Zo kan een gevolg van niet eten zijn dat je honger hebt, en een gevolg van niet slapen dat je moe bent.

Vertel de leerlingen dat jullie het gaan hebben over het delen van (online) informatie met elkaar (bijvoorbeeld berichtjes, foto’s of video’s). We sturen tegenwoordig veel foto’s, video’s en verhalen naar elkaar. Superleuk dat we dat zo gemakkelijk kunnen delen! Maar denk jij na over de gevolgen die het delen van een foto of video kunnen hebben? Hierover gaan jullie een game spelen met daarin een experiment.

Introductievragen

1. Wat kunnen gevolgen zijn van het online delen van foto’s, video’s en verhalen? (Maak eventueel een woordspin op het smartboard met de antwoorden van leerlingen.) Mogelijk antwoord: Zodra je iets deelt, heb jij niet meer in de hand wat ermee gebeurt. Anderen kunnen dan bepalen wat zij met jouw foto of video doen. Ze kunnen het bijvoorbeeld doorsturen, bewerken of opslaan op hun gsm of computer. Dat kan dus ook vervelend uitdraaien als het iets is waarvan jij niet wilde dat het bij iedereen terecht zou komen.
2. Vraag jij weleens om toestemming wanneer je een foto van iemand online zet?
3. Vind jij het fijn wanneer iemand jou eerst om toestemming zou vragen?
4. Wat deel jij niet van anderen? Waar ligt de grens? Mogelijk antwoord: Een foto waarop iemand gênant op staat, of met weinig kleren aan, of intiem is met iemand anders. Maar vooral: ik deel nooit iets als degene die daarop staat dat niet wil. Wat er ook op te zien is. Grenzen verschillen per persoon.
5. Wanneer mag iemand niet zomaar iets van jou online zetten? Wat is jouw grens? Suggestie: Hier is het leuk om te wijzen op de verschillen binnen de antwoorden van leerlingen. De ene leerling vindt bijna alles goed, terwijl een andere veel duidelijkere grenzen heeft wat betreft foto’s en video’s online zetten.

Start de quest op het digibord. Geef aan dat jullie nu gaan starten met het experiment en het spel. Bespreek ook meteen de regels die passen bij jouw klas wanneer jullie in de klas samen een spel op het digibord spelen.

Interactieve ervaring

In deze quest staat een interactieve ervaring centraal. Tijdens het experiment ervaren leerlingen dat het moeilijk kan zijn om in te schatten met wie je iets kunt delen, en met wie niet. Een aantal leerlingen uit de klas moet zich voordoen als een spion. Het doel van het experiment is dat de spionnen het geheime woord niet mogen te weten komen. Het geheime woord wordt in de quest met 1 leerling, de startspeler, gedeeld en vervolgens via alle leerlingen, ook wel Agents, doorgefluisterd. Het experiment wordt twee keer gespeeld, waarbij de eerste keer de spionnen bekend zijn en de tweede keer niet. Het verloop is daardoor anders! Hieronder meer uitleg.

Verloop experiment (Dit wordt ook stap voor stap uitgelegd in het spel, maar zo ben jij als leerkracht al op de hoogte)

Ronde 1

Jij (de leerkracht) kiest een leerling als startspeler. Hij/zij komt naar voren en mag een geheim woord bedenken, maar het niet luidop zeggen. Daarna kies je een aantal leerlingen die de spionnen zijn. De hele klas weet wie deze spionnen zijn. De rest van de klas start als Agents. Nu moet het geheime woord in de klas rond gefluisterd worden. Maar de spionnen mogen het natuurlijk niet horen. De startspeler kiest een vertrouweling (met de zekerheid dat het een Agent is) en fluistert het geheime woord in zijn/haar oor. De startspeler gaat na deze actie dan op de grond zitten. De vertrouweling doet daarna hetzelfde. Dus kiest nog een vertrouweling, fluistert het woord in zijn/haar oor en gaat dan zitten. Dit gaat door tot alle Agents zitten. Als het goed is, kent iedereen dan het geheime woord, behalve de spionnen. Top!

Ronde 2

Deze ronde verloopt bijna hetzelfde, maar nu zijn de spionnen onzichtbaar. Er komt een nieuwe startspeler naar het bord, die een woord kiest, net als in ronde 1. Maar nu moet iedereen in de klas zijn ogen dichtdoen, en tikt de juf of meester een aantal kinderen in het geheim aan. Deze kinderen zijn nu de spionnen. Als je een spion bent, is het belangrijk dat je in ronde twee gewoon blijft zitten en niets zegt. Zoals een echte spion! Vervolgens verloopt het spel hetzelfde. Belangrijk: als je als spion het woord in je oor gefluisterd krijgt (waarvan de kans erg groot is) mag je het

woord door de klas roepen (een metafoor voor openbaar delen of lekken van informatie/data) en is het experiment meteen afgelopen.

Vragen aan de klas in de quest

Onderstaande vragen worden in de quest aan de klas gesteld. Je kunt je hiermee al voorbereiden en mogelijke antwoorden klaar hebben.

1. Wat denken jullie dat we van dit experiment hebben geleerd? Mogelijk antwoord: dat het moeilijk kan zijn om te weten wie je kan vertrouwen als het gaat om online delen.
2. Zouden jullie deze foto naar je vrienden of vriendinnen sturen? Steek je hand op als je dit zou delen. Wie is er in de meerderheid?
3. Wat vinden jullie ervan dat deze vriendin de foto zo op Instagram zet?
4. Wat zijn de overeenkomsten met het experiment dat we daarnet hebben gedaan? Mogelijk antwoord: dat het soms moeilijk is om te weten wie je kan vertrouwen.
5. Kan je dus beter nooit meer iets delen? Steek je vinger op als je het hiermee eens bent! Discussiesuggesties: doorvragen; waarom? En: wie is het daarmee eens/oneens?
6. Wat had Emily anders kunnen doen? Discussiesuggesties: Emily had erbij kunnen zeggen dat ze niet wil dat deze foto online komt, en dat deze alleen bedoeld is voor vrienden. Ook had zij zichzelf onherkenbaar kunnen maken door bijvoorbeeld haar hoofd eraf te knippen.
7. Wat had Emily kunnen doen als ze deze foto wel had willen delen, maar ze niet wilde dat iemand haar herkende? Mogelijk antwoord: Ze had zich onherkenbaar kunnen maken op de foto. Door bijvoorbeeld haar hoofd van de foto te knippen of te bedekken.
8. De laatste vriendin deed het vast niet expres, maar wat had ze beter kunnen doen voordat ze de foto op Instagram deelde? Mogelijk antwoord: Deze vriendin had het eerst even aan Emily moeten vragen.

Vraag de leerlingen wat ze hebben bijgeleerd.

Vragen

Wat verwacht je van iemand als je die persoon iets “in vertrouwen” stuurt?

Mogelijk antwoord: Dat die daar respectvol mee omgaat. Dat betekent dus dat die persoon die foto of video niet zal doorsturen of ergens online zal plaatsen zonder jouw toestemming.

Stelling: Iedereen mag foto’s van mij online zetten zonder toestemming te vragen, het kan mij niet schelen hoe ik erop sta.

Mogelijke antwoorden:

1. Pro: Je vertrouwt erop dat niemand daar iets vervelends mee zal doen. Je schaamt je niet zo snel en het kan je niet zoveel schelen wat anderen van jou vinden.
2. Contra: Het probleem is dat je geen controle hebt over wat er met die foto’s of video’s zal gebeuren en in wiens handen ze terechtkomen. Als ze met verkeerde bedoelingen worden bewerkt, gebruikt of gedeeld, dan weet je niet wat de gevolgen voor jouw gevoel, imago of toekomstig werk zullen zijn. Dan denk je beter bewust na over wat er van jou online mag staan.

Stelling: Ik vraag nooit aan mijn vrienden of ik hun foto online mag delen, ik weet dat het mag.

Mogelijke antwoorden:

1. Pro: Mijn vrienden hebben eerder al gezegd dat ik onze foto’s altijd online mag delen, dus ik hoef het niet telkens bij elke foto opnieuw te vragen. Ik kan zelf ook wel inschatten wanneer iemand er wel of niet gênant op staat.
2. Contra: Toch kan het per foto verschillen of een vriend of vriendin die ook online zou zetten. Meningen en grenzen kunnen veranderen. Als iedereen er leuk en lachend op staat en al eerder toestemming heeft gegeven om iets online te plaatsen, dan kan het wel. Maar bij foto’s waarop iemand een beetje gek of grappig staat, check ik toch liever of het oké is om te posten.

1. Om er wat meer leven in te brengen, kan je de leerlingen om de beurt de tekst laten lezen, zodat de ervaring nog boeiender wordt.
2. Als je de voorkeur geeft aan een stille quest, kan je het geluid uitschakelen. Ga naar het optiemenu van het spel waar je de muziek kan uitzetten.

1. Verdieping - Meldknop: Is er iets vervelends gebeurd op het internet?
2. Video - SchoolTV: Wat moet je doen als er online naaktfoto’s van je worden verspreid?
3. Lesmateriaal - Politie: https://www.onderwijsinformatie.nl/framed/Framed
4. Informatie - Sense: Sexting
5. Video's - SchoolTV: Allerlei video’s over sexting