Cyberpesten

Leerlingen weten…

1. Wat ze zelf kunnen doen wanneer ze online gepest worden.
2. Dat online pesten, net als offline pesten, grote gevolgen kan hebben.
3. Dat de rol van toeschouwers heel belangrijk is als het gaat om online pesten, en dat je daarin ook een verantwoordelijkheid hebt.

Hacken

Leerlingen weten…

1. Dat je als hacker kunt beslissen om het goede of het slechte pad op te gaan.
2. Welke gevolgen/consequenties hacken kan hebben voor henzelf en voor slachtoffers.
3. Hoe ze hun digitale skills veilig en op een goede manier kunnen inzetten.
4. Wat cybercrime inhoudt.

SLO

Digitale geletterdheid

Kerndoel 3: Veiligheid en privacy

Doelzin: De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen. Het gaat hierbij om:

1. Adequaat omgaan met ongepaste content, ongepast gedrag en veiligheidsrisico’s in digitale omgevingen.
2. Herkennen van veiligheidsrisico’s bij het gebruik van digitale systemen en data.

Kerndoel 8: Digitale technologie, jezelf en de ander

Doelzin: De leerling maakt weloverwogen keuzes bij het gebruik van digitale technologie en digitale media. Het gaat hierbij om:

1. Online communiceren en handelen op een respectvolle en verantwoorde manier;

Burgerschap

Kerndoel 1: Schoolcultuur

Doelzin: De school zorgt voor een democratische cultuur. Het gaat hierbij om:

1. Stimuleren van kritische denkvaardigheden, morele en ethische oordeelsvorming en het offline en online respectvol communiceren daarover;

Kerndoelen 2: Diversiteit

Doelzin: De leerling handelt respectvol vanuit kennis over een diverse samenleving. Het gaat hierbij om:

1. In gedrag rekening houden met ervaringen en perspectieven van anderen.

Kerndoel 3: Democratische waarden

Doelzin: De leerling geeft aan hoe diens handelen verbonden is met democratische waarden. Het gaat hierbij om:

1. Verkennen op basis van morele en ethische perspectieven wat rechtvaardigheid en verantwoordelijk handelen betekent voor.
2. Afwegen hoe het eigen handelen effect heeft op de omgeving en het welzijn van anderen, nu en in de toekomst.

Kerndoel 4: Maatschappelijke betrokkenheid

Doelzin: De leerling verkent verschillende mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving. Het gaat hierbij om:

1. Verkennen van de eigen mogelijkheden om maatschappelijke betrokkenheid vorm te geven.

1. Digibord/interactief bord
2. Maak alvast een leerkrachtenaccount hier aan. Wil je een quest vooraf bekijken? Klik in het begin op ‘oefenen’. Dit duurt ongeveer een half uur.

1. Trollen: nepaccounts die worden ingezet om met heel veel accounts tegelijkertijd één iemand te belagen.
2. Omstanders: mensen die getuige zijn van een situatie waarin iemand gepest wordt en er niet aan meedoen, maar ook niemand verdedigen.
3. White hat hacker: als ethisch hacker gebruik je je talent voor goede dingen. Je probeert systemen niet te hacken om geld of gegevens te stelen maar je probeert ze te hacken om te tonen hoe ze de systemen veiliger kunnen maken.
4. Black hat hacker: een criminele hacker die zijn vaardigheden gebruikt om informatie of geld te stelen.
5. Firewall: een online 'brandmuur' die probeert jouw netwerk en computer virus- en spywarevrij te houden.
6. Malware: een samenstelling van 'malicious' en 'software', oftewel kwaadaardige software. Het gaat om een stuk code dat is geschreven met het doel om gegevens, netwerken of hosts te stelen, beschadigen of verstoren.
7. Virusscanner: een programma dat de computer controleert op de aanwezigheid van virussen.
8. Server: computer die diensten verleent aan andere computers, zoals berichten versturen, iets opzoeken of gegevens opslaan.

Hacken

Vertel de leerlingen dat jullie het gaan hebben over hacken. Wat is hacken? Waarom zou je het doen? En mag dat eigenlijk wel?

Introductievragen

1. Is het je al eens overkomen dat jij of iemand die je kent gehackt werd?
2. Wat heb je gedaan om dit op te lossen?
3. Wat doen jullie om te voorkomen dat jullie account gehackt wordt?
4. Heb je al eens ingelogd op een account dat niet van jou was?
5. Heb je zelf al eens gehackt? Waarom deed je dat?

Leuk om samen uit te proberen!

Ga met de klas naar de wachtwoordkraaktest van Veiliginternetten.nl. Laat iemand uit de klas de tekens tellen van zijn of haar meest gebruikte wachtwoord en vul samen de test in. Hoe veilig is dat wachtwoord eigenlijk? Hangt het af van verschillende soorten tekens of net van het aantal tekens? Vertel dat het gemakkelijk en veilig is om een wachtZIN te maken. Die kun je goed onthouden en er staan spaties tussen de woorden die bijna niet te kraken zijn!

Cyberpesten

Vertel de leerlingen dat jullie het gaan hebben over cyberpesten. Hoe verschilt cyberpesten van andere vormen van pesten, welke gevolgen kan het hebben en wat kun je ertegen doen?

Introductievragen

1. Hoe verschilt cyberpesten volgens jou van andere vormen van pesten?
2. Op welke soorten sociale media ben je al eens met cyberpesten in aanraking gekomen?
3. Moet je iets terugdoen als je online gepest wordt?
4. Was het vroeger of nu gemakkelijker voor ouders en leerkrachten om te weten wanneer iemand gepest wordt?
5. Wat zou je kunnen doen om cyberpesten te voorkomen?

Optioneel

Laat leerlingen een blad papier nemen en uitrekenen hoe snel een nare ‘meme’ over iemand zich kan verspreiden als iedereen in een klas die weer doorstuurt, en die mensen die weer doorsturen, en die mensen die weer doorsturen, enzovoort. Hoe snel gaat dat denk je? Maak het bruggetje naar ‘viral’ gaan van een bericht, foto of video.

Start de quest op het digibord. Geef aan dat jullie nu gaan starten met het spel en bespreek regels die passen bij jouw klas wanneer jullie klassikaal een spel op het digibord spelen. Kijk onder het kopje "tips" voor extra uitleg over de les op het digibord.

Hoe maak ik de les interactiever?

1. Tijdens de quest zullen er keuzes gemaakt moeten worden. Je kunt ervoor kiezen om daar een actieve werkvorm bij te gebruiken. Bijvoorbeeld: Als je denkt dat we naar rechts moeten gaan, mag je rechtstaan. Als je denkt dat we rechtdoor moeten, dan mag je blijven zitten op je stoel. En als je denkt dat we naar links moeten, dan mag je op de grond gaan zitten.
2. Doe de klasactiviteiten!

Klasactiviteiten in de quest

Als leerkracht kun je kiezen of je de activiteiten wilt doen (tijdens de quest). Je kunt de vragen natuurlijk ook op een ander moment bespreken!

De volgende vragen worden door Koi aangeboden als activiteiten voor de hele klas (zie illustratie):

Cyberpesten

Wat zouden redenen kunnen zijn voor iemand om te gaan cyberpesten? Suggesties:

1. Bang om zelf gepest te worden en dus bij het andere ‘kamp’ aan te sluiten.
2. Boos of verdrietig zijn en zich willen afreageren om zich beter te voelen.

Hacken

Sanne is nu aan het hacken omdat ze gepest wordt. Maar wat zouden jullie een reden vinden om te gaan hacken?

Suggesties:

1. Om te kijken of een website wel veilig is.
2. Om geld te stelen
3. Nieuwsgierigheid
4. Erkenning of waardering
5. Gewoon supertof
6. “Hij heeft vast ook wel eens iemand gehackt”
7. “Hij had een slecht wachtwoord”
8. “Het is niet onze schuld dat hij zijn computer/account niet beveiligt”
9. “Er zijn toch geen slachtoffers”
10. “Er is toch geen (financiële) schade”
11. “Het is niet alsof we iets kapotmaken”
12. “Hier leert hij weer van”
13. “Het is maar een grapje”
14. “Ik doe niks fout”
15. “De hele klas doet mee” (groepsdruk)

Wat zouden de gevolgen van hacken kunnen zijn?

1. Halt / taakstraf
2. Schadevergoeding betalen
3. Boete! Kan behoorlijk oplopen...
4. Van school gestuurd worden
5. Naar de rechter moeten
6. Aangifte tegen jou bij de politie: strafblad
7. Geen zakgeld meer krijgen
8. Vrienden kwijtraken
9. Huisarrest
10. Iemand verdrietig hebben gemaakt
11. Een slecht geweten
12. Account verbannen op Xbox/PS/Steam enz.
13. Je moet je excuseren bij het slachtoffer

Puzzels en Energizers

Naast klasactiviteiten zitten er in elke klasquest ook minimaal 1 puzzel en energizer. De puzzel en de oplossing kun je terugvinden in bijlage 1.

De energizer in deze quest is “Ga rechtstaan als…”. In de quest worden jullie stap voor stap meegenomen in de regels van dit spel. Maar je kunt ze hier ook nalezen:

Ga allemaal zitten en ga rechtstaan als: je vindt dat Sanne de school en haar klas een keer terug mag pakken omdat ze gepest wordt. Bespreek waarom je bent rechtgestaan of blijven zitten.

Wat valt voor jullie eigenlijk onder online pesten? Ga allemaal weer zitten, en ga rechtstaan als: je al eens online gepest bent. Bespreek waarom je bent rechtgestaan of blijven zitten.

Ga daarna weer allemaal zitten, en ga rechtstaan als: jij al eens iemand online hebt gepest. Dit is echt superbelangrijk om samen te bespreken, klas!

Hacken

Wat kun je doen om ervoor te zorgen dat je niet gemakkelijk gehackt kunt worden?

Afsluitende vragen

Wat kun je doen om ervoor te zorgen dat je niet gemakkelijk gehackt kunt worden?

Antwoord:

1. Zorgen voor een goed wachtwoord, of beter nog, een wachtZIN!
2. Verschillende wachtwoorden gebruiken voor verschillende accounts
3. Gebruiken van tweestapsverificatie
4. Je wachtwoord nooit met iemand delen!
5. Gebruikmaken van een virusscanner
6. Gebruikmaken van een firewall

Wat mag je wel doen als je goed bent in hacken? Wat kun je met die vaardigheden?

Antwoord:

1. Ethisch hacker / White hat hacker worden om ervoor te zorgen dat bedrijven of personen weten waar ze niet goed beschermd zijn en daar iets aan kunnen doen.
2. Bij HackShield een account aanmaken.

Cyberpesten

Vraag aan de leerlingen wat ze geleerd hebben. Kunnen ze vertellen wat er met Sanne aan de hand was?

Vragen:

Wat kun je doen als je online gepest wordt?

Antwoord: hoe graag je het ook wilt, het is niet de beste optie om iemand terug te pakken, uiteindelijk wordt de ruzie zo juist groter en voel je je ook niet beter. Dit zijn dingen die je wél kunt doen:

1. Het vertellen aan je vrienden en/of je ouders; iemand die je vertrouwt. Dan kunnen zij jou steunen en helpen.
2. Het vertellen aan de leerkracht/vertrouwenspersoon op school, die kan je verder helpen.
3. Met iemand praten over hoe je je voelt, dat lucht op.

Wat kun je doen als je ziet dat iemand anders online gepest wordt?

1. Hetzelfde doen als wanneer het bij jezelf zou gebeuren. Zie de punten hierboven.

1. Om er wat meer leven in te brengen, kan je de leerlingen om de beurt de tekst laten lezen, zodat de ervaring nog boeiender wordt.
2. Als je de voorkeur geeft aan een stille quest, kan je het geluid uitschakelen. Ga naar het optiemenu van het spel waar je de muziek kan uitzetten.

1. Interactieve schoolplaat - SchoolTV: https://schooltv.nl/link/hackshield/
2. Video - NPO Zapp: Hoe hack je je school?
3. Video - NOS Jeugdjournaal: Kinderen in Den Haag leren hacken
4. Achtergrond - HoeZoMediawijs: Gehackt worden
5. Achtergrond - Laat je niet Hack maken: handleiding tegen hackers
6. Video - Mr. Right: Omgaan met cyberpesten

Puzzel

Oplossing