Karta di lès
Durashon di Búskeda di Klas: 45 minüt
'Target audience': Edat di 8 pa 12
Den e búskeda di klas aki, studiantenan ta eksperensiá kon ta sinti ora bo tin eskoho pa bai den e kaminda robes òf e kaminda korekto. Nan ta bira un "ethical hacker" òf un "black hat hacker"! Nan ta pasa den e historia dor di Kimi Klepto. Kimi ta bayendo un opservatorio pa wak strea i satélite. El a bai di akuerdo ku su dushi ku e lo yam'é si e mira un strea kai. Ora esei pasa i e purba hasi un yamada ku vidio, e no tin akseso. Pero e no ta laga esaki pasa kuné. E ta bai hack e satélite pa sigurá su mes ku e ta restourá su konekshon. E ora ei un persona ta yega pa presentá e i su klas ku un eskoho: Lo bo sigui ku bo plan òf lo bo sòru di tin pèrmit pa yuda otro hendenan tambe ora bo ta hack?
Metanan pa siña
Studiantenan...
- a forma un opinion tokante kiko ta forma un akshon korekto òf robes online.
- sa kiko ta ("ethical) hacking".
- sa kiko un "Black Hat", "White Hat" ("ethical hacker") i "Grey Hat hacker" ta, i kiko e diferensianan ta.
- sa unda nan por bai si nan tin talentonan di un "ethical hacker" (òf ta mir’é den kompañeronan di klas) i kon nan por usa esaki pa kontribuí na un mihó mundu.
Lenk to DigComp*
- D1 buska, evaluá, manehá informashon
- D2 komunikashon i kolaborashon
- D4 seguridat, bienestar i uso responsabel
*DigComp (e 'Digital Competence Framework for Citizens' - e Kader Digital Kompetente pa Siudadanonan) ta un kader di EU ku ta deskribí e abilidatnan digital ku hendenen mester, pa por usa teknologia ku konfiansa, seif i responsabel. Pa dosentenan di skol di fundeshi, e ta duna un referensia kla pa yuda muchanan siña abilidatnan básiko manera buska informashon online, krea kontenido digital simpel, keda seif riba internet i komportá ku rèspèt den ambientenan digital. DigComp ta sostené un komprendementu Oropeo kompartí di lokual "ta kompetente digital" ta nifiká pa diferente edatnan.
Nesesidatnan
- Bòrchi interaktivo
- Krea un kuenta adelantá aki. Si bo ke praktiká ku un búskeda adelantá, klek 'praktiká' na komienso. Esaki ta dura aproksimadamente mei ora.
Lista di palabra
- Ethical Hacking: "ethical hacking" ta nifiká ku un hende, ku pèrmit, ta purba drenta den un sistema di kompiuter pa deskubrí debilidatnan. Nan ta hasi esaki di moda ku e doño di e sistema por drecha e problemanan aki i ta mihó protehá kontra atakenan real dor di hackers ku mal intenshon. Pues "ethical hackers" ta traha pa hasi nos tur mas seif riba Internet.
- White Hat Hacker: esaki ta un (otro palabra pa) "Ethical Hacker".
- Grey Hat Hacker: un "Grey Hat hacker" ta entre "ethical" ("White Hat") i un ("Black Hat") hacker malisioso. Nan ta hack sistemanan sin pèrmit, pero normalmente ta hasi esaki ku bon intenshon, manera haña i raportá problemanan di seguridat. Maske nan akshonnan tin bia ta ilegal pasó nan ta operá sin pèrmit, nan no purbando pa daña òf hòrta informashon pa ganashi personal.
- Black Hat Hacker: un "Black Hat hacker" ta un hende ku ilegalmente ta kibra den sistemanan di kompiuter ku e intenshon pa kousa daño, hòrta dato òf pa ganashi personal. Nan no tin pèrmit pa hack e sistemanan i nan akshonnan hopi bia ta dañino i kriminal. "Black Hat hackers" ta motivá pa ganashi finansiero, interes personal òf simplemente e reto di hacking.
- Handshake: un "handshake" ta manera ora dos kompiuter ta duna otro un man amistoso. Nan ta saludá promé i bai di akuerdo kon nan ta bai papia ku otro promé ku nan manda dato na otro.
E lès
Introdukshon - 10 min
Bisa studiantenan ku bo ta bai papia tokante "ethical hacking". Nos ta mas i mas online, pues mas i mas tin "malechonan/ladronnan" tambe online. Esakinan ta e "Black Hat Hackers". Pero afortunadamente, tin hopi adultonan i muchanan ku ta hasiendo kos bon ku nan talentonan di hacking. Esakinan ta e "White Hat Hackers" ("Ethical Hackers"). Pero ki ora bo ta hasié bon i ki ora nò? Esaki ta lokual e búskeda aki ta trata.
Preguntanan di introduktshon
- Kiko bo ta kere ta e diferensia entre un "bon" hacker i un "mal" hacker? Posibel kontesta: Un bon hacker ta protehá sistemanan, mientras un mal hacker ta daña òf hòrta informashon.
- Kiko lo bo hasi si bo deskubrí un defekto den un wega di kompiuter ku por duna otronan un bentaha inhustu den e wega? Posibel kontesta: Si mi deskubrí un defekto, lo mi konta e kreadónan pa nan por drecha esaki.
- Bo konosé algun ehèmpel di bon hackers den pelikulanan, bukinan, òf serinan di televishon? Posibel kontesta: Si, mi konosé bon hackers den pelikula manera "Wreck-It Ralph" i e sèri di televishon manera "Cyberchase".
- Kon lo bo splika un hende kiko un "ethical hacker" ta hasi? Posibel kontesta: Un ethical hacker ta yuda kompanianan i hendenan dor, ku pèrmit, di buska i mehorá debilidatnan den nan sistemanan.
- Bo konosé un hende den klas ku por bira un hacker?
'Core' - 30 min
Kuminsá e búskeda riba e Whiteboard Interaktivo. Indiká ku awor bo ta bai kuminsá ku e wega.
Palabrá tambe kua ta reglanan ku ta apropiá pa bo klas ora ta hunga un wega riba e Whiteboard Interaktivo.
Durante e lès, vários pùzelnan lo wòrdu presentá. Bo por haña e pùzelnan i nan kontestanan den e apèndiks. E pùzelnan aki por wòrdu di prent i repartí ora nan presentá den e búskeda, pero por wòrdu solushoná tambe for di e Whiteboard Interaktivo.
Sera - 10 minüt
Algun preguntanan pa chèk e ophetivonan di siña:
- Bo por splika kiko un "ethical hacker" ta hasi? Un "ethical hacker" ta yuda kompanianan dor di tèst i mehorá nan sistema pa hasi nan mas sigur.
- Dikon "ethical hacking" ta importante? "Ethical hacking" ta importante pasó e ta yuda protehá nos dato i sistemanan for di hackernan ku mal intenshon.
- Kiko ta e diferensia entre un "Black Hat" i un "White Hat hacker"? Un "Black Hat hacker" ta hack pa kousa daño òf hòrta informashon sin pèrmit, mientras un "White Hat hacker" ta hack sistemanan pa segurá nan i ku pèrmit.
- Bo por dunami un ehèmpel di lokual un "Grey Hat hacker" ta hasi? Un "Grey Hat hacker" ta hack sin pèrmit pero ku bon intenshonnan, manera deskubrí vulnerabilidatnan di seguridat i raportá esakinan sin kousa daño.
- Unda bo por bai si bo ke siña mas di "ethical hacking"? Bo por sigui kursonan online, djòin un espasio pa hackernan òf buska un mèntòr pa guia bo.
- Kon "ethical hacking" por yuda hasi mundu un mihó lugá? "Ethical Hacking" por yuda protehá negoshinan i individuonan di atakenan sibernétiko, permitiendo tur hende pa ta mas seif online.
Tepnan
- Pa agregá un toke dinámiko, konsiderá duna studiantenan turno pa lesa e teksto, hasiendo e eksperiensia aun mas interaktivo.
- Si bo ta preferá un búskeda silensioso, bo tin e opshon pa paga e zonido. Simplemente nabegá bai na e menu di opshonnan di e wega, i lo bo haña e imágennan akompañá na banda drechi.
- Awor, laga nos bai na e kurason di nos búskeda! Nabegá bai na e wega su menu di opshonnan kaminda bo por paga e músika.
Siña mas
Vidionan ta bini pronto
Apèndiks
Pùzel 1
![]()
Yuda Koi pasa dor di e laberinto. Skirbí e kolónan ku Koi ta resultá riba dje na kada paso. Despues di kuater paso bo tin un "handshake" ku kual bo por poderá di un satélite!


Kontesta
- Bèrdat Koi ta tuma kuater paso riba oraño
- Falsu Koi ta tuma dos paso na e oraño na man drechi
- Falsu Koi ta tuma un paso abou di hel
- Falsu Koi ta tuma dos paso pa e blou na man drechi
Pues, yena:
Oraño – Oraño – Hel – Blou
Pùzel 2

Kua palabra ta den e tabla aki? E kontesta ta un "handshake" ku lo permití nos di apoderá di un otro satélite!

Kontesta
Kon pa solushoná e pùzel aki:
- Wak e tabla: E tabla tin rei di lèter den kolòmnan 1, 2, 3 i 4. E numbernan ta determiná e órden den kual e kolòmnan mester wòrdu lesá.
- Bo mester lesa e kolòmnan den e órden: 1, 2, 3, 4 (e numbernan riba e kolòmnan ta indiká esaki).
- Asina 1 ta B, 2 ta L, 3 ta U, 4 ta E i 1 ta Y atrobe, etc.
- Lesa e palabra: Kombiná e lèternan di e reinan den e órden ku a wòrdu mustrá. Hasi esaki pa kada rei.
Pues bo mester yena:
Blou - Hel - Oraño - Blou
Pùzel 3
Abou tin kuater kontesta. Nos no sa tur kos. Kua ta e di kuater koló? Usa e kontestanan kompletu pa haña sa kua kontestanan falta.

Kontesta
Kon pa solushoná e pùzel aki:
Paso 1: Konbertí Numbernan Binario pa Numbernan Desimal
Nos ta tradusí e numbernan binario den e tabla pa numbernan desimal pa mira kiko nan ta representá.
- 00010 = 2
- 11001= 25
- 11001 = 25
- 01111= 15
Paso 2: Haña e patronchi i lógika
Lenk e numbernan ku bo a haña na e lèternaa di alfabèt.
- 2 = B
- 25 = Y
- 25 = Y
- 15 = 0
Pùzel 4

Kontesta:
hel-blou-oraño-blou