Espasio pa Hackers

Karta di lès

Durashon di Búskeda di Klas: 45 minüt
'Target audience': Edat di 8 pa 12

Den e búskeda di klas aki, studiantenan ta eksperensiá kon ta sinti ora bo tin eskoho pa bai den e kaminda robes òf e kaminda korekto. Nan ta bira un "ethical hacker" òf un "black hat hacker"! Nan ta pasa den e historia dor di Kimi Klepto. Kimi ta bayendo un opservatorio pa wak strea i satélite. El a bai di akuerdo ku su dushi ku e lo yam'é si e mira un strea kai. Ora esei pasa i e purba hasi un yamada ku vidio, e no tin akseso. Pero e no ta laga esaki pasa kuné. E ta bai hack e satélite pa sigurá su mes ku e ta restourá su konekshon. E ora ei un persona ta yega pa presentá e i su klas ku un eskoho: Lo bo sigui ku bo plan òf lo bo sòru di tin pèrmit pa yuda otro hendenan tambe ora bo ta hack?

Studiantenan...

  1. a forma un opinion tokante kiko ta forma un akshon korekto òf robes online.
  2. sa kiko ta ("ethical) hacking".
  3. sa kiko un "Black Hat", "White Hat" ("ethical hacker") i "Grey Hat hacker" ta, i kiko e diferensianan ta.
  4. sa unda nan por bai si nan tin talentonan di un "ethical hacker" (òf ta mir’é den kompañeronan di klas) i kon nan por usa esaki pa kontribuí na un mihó mundu.

Lenk to DigComp*

  1. D1 buska, evaluá, manehá informashon
  2. D2 komunikashon i kolaborashon
  3. D4 seguridat, bienestar i uso responsabel

*DigComp (e 'Digital Competence Framework for Citizens' - e Kader Digital Kompetente pa Siudadanonan) ta un kader di EU ku ta deskribí e abilidatnan digital ku hendenen mester, pa por usa teknologia ku konfiansa, seif i responsabel. Pa dosentenan di skol di fundeshi, e ta duna un referensia kla pa yuda muchanan siña abilidatnan básiko manera buska informashon online, krea kontenido digital simpel, keda seif riba internet i komportá ku rèspèt den ambientenan digital. DigComp ta sostené un komprendementu Oropeo kompartí di lokual "ta kompetente digital" ta nifiká pa diferente edatnan.

  1. Bòrchi interaktivo
  2. Krea un kuenta adelantá aki. Si bo ke praktiká ku un búskeda adelantá, klek 'praktiká' na komienso. Esaki ta dura aproksimadamente mei ora.
  1. Ethical Hacking: "ethical hacking" ta nifiká ku un hende, ku pèrmit, ta purba drenta den un sistema di kompiuter pa deskubrí debilidatnan. Nan ta hasi esaki di moda ku e doño di e sistema por drecha e problemanan aki i ta mihó protehá kontra atakenan real dor di hackers ku mal intenshon. Pues "ethical hackers" ta traha pa hasi nos tur mas seif riba Internet.
  2. White Hat Hacker: esaki ta un (otro palabra pa) "Ethical Hacker".
  3. Grey Hat Hacker: un "Grey Hat hacker" ta entre "ethical" ("White Hat") i un ("Black Hat") hacker malisioso. Nan ta hack sistemanan sin pèrmit, pero normalmente ta hasi esaki ku bon intenshon, manera haña i raportá problemanan di seguridat. Maske nan akshonnan tin bia ta ilegal pasó nan ta operá sin pèrmit, nan no purbando pa daña òf hòrta informashon pa ganashi personal.
  4. Black Hat Hacker: un "Black Hat hacker" ta un hende ku ilegalmente ta kibra den sistemanan di kompiuter ku e intenshon pa kousa daño, hòrta dato òf pa ganashi personal. Nan no tin pèrmit pa hack e sistemanan i nan akshonnan hopi bia ta dañino i kriminal. "Black Hat hackers" ta motivá pa ganashi finansiero, interes personal òf simplemente e reto di hacking.
  5. Handshake: un "handshake" ta manera ora dos kompiuter ta duna otro un man amistoso. Nan ta saludá promé i bai di akuerdo kon nan ta bai papia ku otro promé ku nan manda dato na otro.

E lès

Bisa studiantenan ku bo ta bai papia tokante "ethical hacking". Nos ta mas i mas online, pues mas i mas tin "malechonan/ladronnan" tambe online. Esakinan ta e "Black Hat Hackers". Pero afortunadamente, tin hopi adultonan i muchanan ku ta hasiendo kos bon ku nan talentonan di hacking. Esakinan ta e "White Hat Hackers" ("Ethical Hackers"). Pero ki ora bo ta hasié bon i ki ora nò? Esaki ta lokual e búskeda aki ta trata.

Preguntanan di introduktshon

  1. Kiko bo ta kere ta e diferensia entre un "bon" hacker i un "mal" hacker? Posibel kontesta: Un bon hacker ta protehá sistemanan, mientras un mal hacker ta daña òf hòrta informashon.
  2. Kiko lo bo hasi si bo deskubrí un defekto den un wega di kompiuter ku por duna otronan un bentaha inhustu den e wega? Posibel kontesta: Si mi deskubrí un defekto, lo mi konta e kreadónan pa nan por drecha esaki.
  3. Bo konosé algun ehèmpel di bon hackers den pelikulanan, bukinan, òf serinan di televishon? Posibel kontesta: Si, mi konosé bon hackers den pelikula manera "Wreck-It Ralph" i e sèri di televishon manera "Cyberchase".
  4. Kon lo bo splika un hende kiko un "ethical hacker" ta hasi? Posibel kontesta: Un ethical hacker ta yuda kompanianan i hendenan dor, ku pèrmit, di buska i mehorá debilidatnan den nan sistemanan.
  5. Bo konosé un hende den klas ku por bira un hacker?

Kuminsá e búskeda riba e Whiteboard Interaktivo. Indiká ku awor bo ta bai kuminsá ku e wega.

Palabrá tambe kua ta reglanan ku ta apropiá pa bo klas ora ta hunga un wega riba e Whiteboard Interaktivo.

Durante e lès, vários pùzelnan lo wòrdu presentá. Bo por haña e pùzelnan i nan kontestanan den e apèndiks. E pùzelnan aki por wòrdu di prent i repartí ora nan presentá den e búskeda, pero por wòrdu solushoná tambe for di e Whiteboard Interaktivo.

Algun preguntanan pa chèk e ophetivonan di siña:

  1. Bo por splika kiko un "ethical hacker" ta hasi? Un "ethical hacker" ta yuda kompanianan dor di tèst i mehorá nan sistema pa hasi nan mas sigur.
  2. Dikon "ethical hacking" ta importante? "Ethical hacking" ta importante pasó e ta yuda protehá nos dato i sistemanan for di hackernan ku mal intenshon.
  3. Kiko ta e diferensia entre un "Black Hat" i un "White Hat hacker"? Un "Black Hat hacker" ta hack pa kousa daño òf hòrta informashon sin pèrmit, mientras un "White Hat hacker" ta hack sistemanan pa segurá nan i ku pèrmit.
  4. Bo por dunami un ehèmpel di lokual un "Grey Hat hacker" ta hasi? Un "Grey Hat hacker" ta hack sin pèrmit pero ku bon intenshonnan, manera deskubrí vulnerabilidatnan di seguridat i raportá esakinan sin kousa daño.
  5. Unda bo por bai si bo ke siña mas di "ethical hacking"? Bo por sigui kursonan online, djòin un espasio pa hackernan òf buska un mèntòr pa guia bo.
  6. Kon "ethical hacking" por yuda hasi mundu un mihó lugá? "Ethical Hacking" por yuda protehá negoshinan i individuonan di atakenan sibernétiko, permitiendo tur hende pa ta mas seif online.
  1. Pa agregá un toke dinámiko, konsiderá duna studiantenan turno pa lesa e teksto, hasiendo e eksperiensia aun mas interaktivo.
  2. Si bo ta preferá un búskeda silensioso, bo tin e opshon pa paga e zonido. Simplemente nabegá bai na e menu di opshonnan di e wega, i lo bo haña e imágennan akompañá na banda drechi.
  3. Awor, laga nos bai na e kurason di nos búskeda! Nabegá bai na e wega su menu di opshonnan kaminda bo por paga e músika.

Vidionan ta bini pronto

Pùzel 1

Yuda Koi pasa dor di e laberinto. Skirbí e kolónan ku Koi ta resultá riba dje na kada paso. Despues di kuater paso bo tin un "handshake" ku kual bo por poderá di un satélite!

Kontesta

  1. Bèrdat Koi ta tuma kuater paso riba oraño
  2. Falsu Koi ta tuma dos paso na e oraño na man drechi
  3. Falsu Koi ta tuma un paso abou di hel
  4. Falsu Koi ta tuma dos paso pa e blou na man drechi

Pues, yena:

Oraño – Oraño – Hel – Blou

Pùzel 2

Kua palabra ta den e tabla aki? E kontesta ta un "handshake" ku lo permití nos di apoderá di un otro satélite!

Kontesta

Kon pa solushoná e pùzel aki:

  1. Wak e tabla: E tabla tin rei di lèter den kolòmnan 1, 2, 3 i 4. E numbernan ta determiná e órden den kual e kolòmnan mester wòrdu lesá.
  2. Bo mester lesa e kolòmnan den e órden: 1, 2, 3, 4 (e numbernan riba e kolòmnan ta indiká esaki).
  3. Asina 1 ta B, 2 ta L, 3 ta U, 4 ta E i 1 ta Y atrobe, etc.
  4. Lesa e palabra: Kombiná e lèternan di e reinan den e órden ku a wòrdu mustrá. Hasi esaki pa kada rei.

Pues bo mester yena:

Blou - Hel - Oraño - Blou

Pùzel 3

Abou tin kuater kontesta. Nos no sa tur kos. Kua ta e di kuater koló? Usa e kontestanan kompletu pa haña sa kua kontestanan falta.

Kontesta

Kon pa solushoná e pùzel aki:

Paso 1: Konbertí Numbernan Binario pa Numbernan Desimal

Nos ta tradusí e numbernan binario den e tabla pa numbernan desimal pa mira kiko nan ta representá.

  1. 00010 = 2
  2. 11001= 25
  3. 11001 = 25
  4. 01111= 15

Paso 2: Haña e patronchi i lógika

Lenk e numbernan ku bo a haña na e lèternaa di alfabèt.

  1. 2 = B
  2. 25 = Y
  3. 25 = Y
  4. 15 = 0

Pùzel 4

Kontesta:

hel-blou-oraño-blou

Pa hunga e Búskedanan di Klas bo mester tin un kuenta di dosente

Bo tin un kuenta di dosente kaba?